Dritan Laçi

Jam shume i lodhur dhe i dërrmuar fizikisht por edhe shpirterisht. Me nje kembe të copëtuar që nuk është asgjë para dhimbjes qe kam në zemër.

Sot në mengjes kisha vetëm 30 minuta që isha kthyer në shtëpi pas qendrimit prej disa oresh në Teatrin Kombëtar. Kisha bërë 8 km në këmbë vajtje ardhje për të qenë pranë Teatrit. Do kisha bërë 42 vetëm të kthehesha si maratonamak me lajmin që Teatri nuk u shëmb. Por nuk ishte e thënë të ishte kështu. Ora shenonte 4.00 kur një mesazh ne ëhat’s app ma fshiu gjumin.

Dhe ashtu kam vrapuar si kalë i hazdisur në amok në agun e mengjesit edhe 4 km të tjerë për tu kthyer sërish te Teatri. Por nuk munda ta shoh serish. Hordhitë barbare ishin sulur sapo kishin parë që kishim levizur nga istikami. Madje pa dalë drita e diellit. Në pabesi. Ashtu siç vepronin dikur baballarët e tyre xhelatë. Natën. Në errësirë. Me arrestime. Me zhdukje. Me pushkatime pa nam e pa nishan. Ishte sikur ta parandjeja. Në bisedat e mia gjatë mbrëmjes e kisha theksuar disa herë që kishte ardhur koha të përplaseshim. Por burrërisht ballë për ballë.

Por ata zgjodhën modelin e baballarëve katile. Tinëzisht. Duke u fshehur si skutha. Fillimisht vinin vërdallë duke provokuar me gjoba. Më pas si e panë që njerëzit u shtuan pas thirrjeve për grumbullim u shpërndanë si hiena për tu grumbulluar më pas në një sulm frontal.

Madje që të bënin të besueshëm se lajmi për shëmbje ishte gjetiu dhe jo te Teatri në orën 23.00 stimuluan shëmbje në një zonë vetëm 500 m më tej aty ku dikur ndodhej Kafe Flora pranë 15 Kateshit. Kush tjetër mund ti bëjë këto makinacione përveçse Sigurimit të Shtetit. Po ne jemi me faj.

Dhe kjo është e verteta. Sepse civilizimi yne si qytetar nuk mund të funksionojë si mendje perverse. Ne nuk mundem ta mbanin zgjuar fanarin tonë sepse ne nuk funksionojmë si mendje talebanësh. Na ndjeni. Shumë nga ju madje sot sulmuat edhe opozitën. Ju mendoni se demokraci është të sulmosh opozitën në ditën që kemi autorin e një krimi.

Opozita ka të metat e saj. Jam kujdesur shumë edhe për natyren time kritike që të jem i rezervuar në qëndrimet e mia ndaj opozitës. Por mbreme Luli ju pengoi të vini te Teatri? Luli ishte aty, bashkë me Gaz Bardhin dhe shumë deputetë të tjerë. Por ju qe rrini zgjuar në rrjetet sociale deri në orët e para të mengjesit me kotësira e keni marrë lajmin për sulmin ndaj Teatrit që në orën 22.00. E pra une nuk ju pashë gjëkundi.

Une mund të kem kritika ndaj Bashës përse ishte ai dhe nuk ishin kryetarët e degët e PD-së në Tiranë. Por juve nuk ju pengoi Luli të vini. Jo, ju nuk donit të vinit. Luli ishte aty deri ne 2.30. Ju nuk ishit. Ndaj turpin mbajeni për vete. Nëse mendoni që historia do ju falë sepse u fshehet poshtë Lulit e keni kot. Ju nuk keni lidhje në historinë.

Historia ju thirri dhe ju u rreshtuat ca me gjumin dhe ca me llumin. Kjo është e verteta e kesaj dite. Dhe pyetja që do ju vrasë gjithmone sa herë t’ju shoh në sy do të jetë;

Po ti ku ishe kur u shemb Teatri?

ANISA MARKARIAN

Nuk jam arkitekte. As inxhiniere ndërtimi. Nuk jam eksperte në restaurimin e godinave të vjetra e akoma më pak specialiste në lëmin e historisë dhe të kulturës kombëtare. Jam thjesht, një gocë Tirane.

Dëmtimet e godinës së Teatrit Kombëtar për shkak të moskujdesit prej shumë dekadash, s’besoj se ua tejkalojnë atyre të katedrales Notre Dame të Parisit të shkaktuara nga zjarri. E megjithatë, askush nuk mendoi se katedralja duhej prishur e rindërtuar nga e para. Më e lartë, më e fortë dhe moderne (!). Në pak javë, falë valës së solidaritetit që përfshiu Francën dhe botën mbarë, u mblodhën qindra miliona euro për ta ndrequr. Ndër dhuruesit bamirës edhe Qeveria Shqiptare…

S’mund të krahasohet Teatri me Notre Dame, do të më thoni. Po, po, mund të krahasohet. Mjafton të gjendet këndvështrimi i duhur. Me dashamirësi, ama. Teatri dhe Katedralja janë që të dy simbole të fuqishme. Secili në mënyrën e vet e sëbashku në mënyrën më të thjeshtë që ekziston. Simbolizojnë besimin dhe qëndresën.

Lexoj e dëgjoj shpesh të thuhet: ku ishit ju kur u shembën apo u plaçkitën fabrikat dhe uzinat e vendit? Ku ishit ju kur u copëzua Kinostudio «Shqipëria e Re»? Përse askush nuk e ngriti zërin kur u prish stacioni i trenit, stadiumi, hotel «Vjosa», kinematë «17 Nëntori» e «Republika»… e sa e sa pasuri të tjera arkitekturore, kulturore e historike të Tiranës sonë?

Është e vërtetë. Nuk ishim. Nuk u revoltuam. Nuk qëndruam…

Të zënë me kushedi ç’punë të ngutshme apo hall për të zgjidhur; të vonuar kushedi në ç’zyrë për të pafundmin aplikim absurd ose, thjesht, të sfilitur nga mundi i përditshëm për t’u mbijetuar ligjeve të egra të xhunglës neokapitaliste, i lamë të shkallmoheshin, të shiteshin, të ndaheshin thela-thela.

Dhe na mbuloi betoni…

Tirana festoi përpara pak muajsh 100-vjetorin e kryeqytetarisë së saj. Ç’simbole lamë në këmbë e po mirëmbajmë për t’i dëshmuar vetes, fëmijëve tanë dhe brezave që do të vijnë, që nuk lindëm sot?
Mos vallë në emër të verbërisë, memecërisë dhe mefshtësisë që na kapluan gjer këtu duhet të kthejmë kokën mënjanë e të ulim zverkun me lepe e me peqe ndaj mësymjes çnjerëzore e antipatriotike që i bëhet çdo ditë e çdo minutë të shkuarës sonë nga kasta e të pangopurve? Synojnë të na përdhosin identitetin tonë qytetar. Më keq akoma! Të na e zhvoshkin historinë shtatit si të mos kishim jetuar kurrë. Sikur të ishim të porsa(ri)lindur…

A mundemi kësaj radhe të arsyetojmë pozitivisht e t’i themi vetes që, pikërisht sepse nuk e ngritëm zërin dhe nuk u rreshtuam përkrah të paepurve (një pakicë, fatkeqësisht) kur na i përdhunuan thesaret e Tiranës sonë, këtë herë s’duhet të qëndrojmë në qoshk e të bëjmë sehir? Përvoja e këtyre 70 vjetëve të fundit është tepër e hidhur për të ndenjur duarkryq.

Përtej vlerave të tij historike, arkitekturore e kulturore të cilat, e përsëris, nuk jam personi i duhur për t’i gjykuar, Teatrin tonë Kombëtar duhet ta shohim nën dritën e një vlere edhe më të madhe, edhe më të çmuar, edhe më aktuale. Nën dritën e vlerës simbolike që përfaqëson. Ky Teatër dhe sheshi përpara tij janë kthyer tashmë në simbol të qëndresës qytetare. Asaj të hijshmes e fisnikes, sipas traditës së shqiptarit. Mjafton kjo arsye për t’u bashkuar si një trup i vetëm e për t’u thënë hienave: këtë herë vendosim NE!

Rroftë Teatri!
Rrofshin qëndrestarët e ndershëm që duan qytetin e tyre!

©A.M. 16 maj 2020. E shtunë qëndrestare.

Nga Dr. Av. Lulzim Alushaj

Përkufizimi i shtetit përmbledh tërësinë e organeve publike (në raste te caktuara janë edhe shoqëri të cilat janë autorizuar të kryejnë funksione apo shërbime që i përkisnin dikur shtetit) të cilat janë ngarkuar me ligj për zbatimin e tij.

Midis nesh ka njerëz që besojnë që shteti duhet të ketë një rol të kujdesshëm në ndërhyrjet e tij në sektorë të ndryshëm (liberalët) ekonomik, rregullator etj. dhe ka nga ata që e shikojnë shtetin si i vetmi entitet i cili ka detyrimin për të mbajtur nën kontroll tregun dhe të bëjë politika të tilla që të mund ti kontrollojë në zbatimin e tyre.

Mund të ketë edhe nje kategori të ndërmjetme njerëzish që shtetin e shikojnë në mës të dy rasteve të më sipër cituar. Kam përshtypjen që nuk ka asnjë kategori njerëzish të cilët të mos e duan fare prezencën e shtetit dhe që çdo gjë ta preferojnë ta zgjidhin në mënyrë naturale, pra me rregullin e më të fortit apo atë të pranimit reciprok. Ka vende të cilat si shtete konsiderohen dhe janë më liberale ka vende ku shteti është më ndërhyrës në raport me tregun dhe zbatimin e rregullave të tij dhe ka vende ku shteti merr trajtën e sistemit miks apo më keq akoma të shtetit që përshtatet.

Po të marrim dhe të shikojmë vendin tonë, të paktën në tridhjetë vitet e fundit të tij, kemi bërë një ndryshim rrënjësor për sa i përket sistemit të së drejtës dhe atij ekonomik ku nuk janë pak ligje, akte, vendime, rregullore, udhëzime të nxjerra nga moria e organeve publike në funksion të rregullimit të tregut dhe marrëdhënieve midis pjesëmarrësve në të (individë apo persona juridik). Konkretisht po marr 3 raste konkrete për ti dhënë mundësinë gjithkujt nga ne për të vlerësuar se në kë kategori vendesh e shteti (sipas ndarjes së mësipërme) hyjmë ne shqiptarët.

Aministia në fushën penale konsiston në momentin kur shteti, pasi ka dënuar më parë individët dhe vendimi ka marrë formë të prerë dhe është duke u ekzekututar, pushon zbatimin e dënimit për vepra penale të caktuara në ligjin e amnistisë.

Parimi i përgjithshëm i shteteve me politikë penale moderne është që, nëpërmjet dënimit, personi i dënuar të rekuperohet dhe kur të mbarojë dënimin ti “dorëzohet” shoqërisë si një person i cili është penduar për veprën penale të kryer. Amnisti të tilla në fushën penale, ndër vite, janë bërë disa dhe përfituesit e tyre janë trajtuar thjesht si statistikë e nuk dihet se çfarë kanë përfituar përgjatë periudhës së vuajtjes së dënimit apo edhe pas dhënies së amnistisë. Me këtë formulë praktikisht shteti ka zbatuar kodin penal duke vënë në lëvizje, me kosto të cilat dalin nga taksat e paguara nga gjithë taksapaguesit, policinë, prokurorinë, gjykatat, sistemin e vuajtjes së dënimit por edhe profesionet e lira duke dënuar personat përgjegjës me burgim e kosto ditore për funksionimin e sistemit të burgjeve.

Më tej po ky shtet pushon ekzekutimin e vendimeve por, duke lënë mënjanë kohën, kostot dhe institucionet e përfshira, pa mundur të sqarojë se çfarë fitoi shoqëria nga kjo politikë penale dhe më tej amnistuese. A do të ishte më e drejtë që, në aspektin ekonomik dhe të detyrimeve ndaj shoqërisë e taksapaguesve, kush përfiton nga amnistia penale të paguajë një kuotë për “shqetësimin” dhe kostot që me sjelljen e tij i ka shkaktuar shoqërisë?

Legalizimi i ndërtimeve pa leje, kjo plagë e madhe e këtyre tridhjetë viteve, tregoi se ligjet që vetë shteti aprovonte nuk ishin zbatuar kurrë në mënyrën e duhur dhe sot gjendemi përballe situates ku për një zaptim dhe ndërtim pa leje lindin shumëfish konflikte civile, administrative dhe penale duke mbingarkuar sistemin e administratës dhe kryesisht të gjykatave. Legalizimi i ndërtimeve pa leje është rasti tipik i pafuqisë së një shteti dhe tregon dështimin e një sërë institucionesh publike.

Mirë raportet dhe interesat civile midis privatëve të përfshirë në këto procese, që zgjidhen në rrugë gjyqësore, po koston që qytetarët e rregullt të këtij vendi (shumica) paguajnë për të mbajtur në këmbë me taksat edhe të tyre sistemin e organeve publike, gjyqësore e zbatuese kush e ka llogaritur? Futja në qarkullimin civil të pronave, duke rritur edhe volumin e të ardhurave të shtetit, mund të jetë argument për të mbështetur legalizimet e ndërtimeve pa leje.

Por nuk kemi ende sot llogaritjen e kostos financiare të shtetit, kohën e zënë me këto procese dhe mbingarkesën e sistemit që është krijuar dhe funksionon për një sistem ligjor ku gjithkush zbaton ligjet e tij por asnjëherë për raste masive shkeljesh (si ndërtimet pa leje) që paralizojnë funksionimin normal të institucioneve të shtetit. Si qytetari i cili nuk ka bërë asnjë shkelje, por ka nevojë për institucionet e shtetit (përfshirë gjykatat), si ai që ka bërë shkelje të ligjit marrin të njëjtin trajtim, paguajnë të njëjtat kosto administrative, pësojnë vonesat, cilësinë e dobët të shërbimit etj. duke krijuar në këtë mënyrë edhe perceptimin se nuk ja vlen të jesh respektues dhe zbatues i rregullt i ligjit. Përsëri edhe në këtë rast vihet re që shteti i të gjithëve shndërrohet në shtetin e pafuqishëm, si rrjedhojë “stimulohen” veprimet e paligjshme dhe gjetja e mekanizmave të paligjshëm për përfitime personale.

Amnistia fiskale e përgjithshme është një ide që po merr diskutim kohët e fundit e po artikulohet dhe serviret si një veprim i cili do të ndihmojë ekonominë dhe, e thënë troç, nga e cila do të përfitojë shteti. Pyetjes se përse kemi nevojë të bëjmë amnisti fiskale nuk besoj se propozuesit e amnistisë i japin përgjigje kaq lehtë, më tej kush do të jenë përfituesit e aministisë fiskale, deri ne sa vlera monetare do të lejohen të aministohen, ky kapital do të amnistohet vetëm për individët apo edhe për subjektet tregtare e ortakët ao aksionerët e tyre dhe më e rëndësishmja kush do të mbikqyrë zbatimin e amnistisë fiskale.

Nuk është nevoja ta nënvizoj që, personalisht dhe për arsye që kanë të bëjnë me mungesën e forcës së shtetit, jam kundër çdo lloj ndërhyrje a posteriori në politikat fiskale por me efekt përfitimi prapaveprues duke amnistuar vlera monetare të cilat i kanë shpëtuar taksimit periodik ndër vite dhe që i kanë shkaktuar taksapaguesve të rregullt mbingarkesë taksimi si pasojë e mosdeklarimit të të ardhurave nga subjektet që tashmë mendohet të amnistohen. Edhe në këtë rast, njësoj si në dy rastet më sipër, lejohet që ligjet në fuqi të anashkalohen duke barazuar në fund taksapaguesin e rregullt dhe patriot i cili me shumë sakrifica kontribuon cdo muaj/vit në mbajtjen në këmbë të shtetit të tij me individë të cilët kapitalin e tyre e kanë mbajtur të fshehtë dhe mezi presin apo, më keq akoma, propozojnë amnistinë.

Për ti dhënë përgjigje se çfarë formë shteti kemi krijuar ndër vite, jam i mendimit që, jemi ende larg një shteti solid dhe ligjor dhe më afër formës së shtetit që përshtatet dhe kërkon të na përshtasë duke barazuar herë pas herë bashkeqytetarët që respektojnë dhe duan shtetin e tyre me të tjerë që dhe pse në shkelje të ligjit kërkojnë të marrin edhe përfitimet. Kostot financiare gjithmonë i mbeten në kurriz shumicës së ndershme në këtë vend, për të tjerat presim faljen, amnistinë, legalizimin e radhës.

Nga Sokoll Paja/ DIELLI

Ikja e Maks Velos në botën e përtejme do të thotë një mendje e lirë më pak në planetin e mëndjeskllevërve. Te ky njeri i revoltuar pasqyrohej jo vetëm drama njerëzore e persekutimit pa faj por edhe post drama e dalë nga burgjet e persekutimi i egër nga xhelatët e diktaturës. Endej rrugëve me hijen e tij dhe surretërit e atyre që e kishin persekutuar e që i shfaqeshin si hije te zeza kudo në kryeqytet. Me ikjen e Maks Velos ikën jo vetëm kujtimi i bashkëvuajtësve të tij, por humbet shumë dhe memoria e gjallë e muzeut të krimeve, vuajtjeve e persekutimit në regjimin diktatorial. Me ikjen e Maks Velos xhelatët në Ministri të Punëve të Brendshme, Ushtri, Hetuesi, Vetting apo kudo tjetër ku zëri tij ishte kritik, fërkojnë duart si çlirim nga një njeri i hapur dhe kritik. Maks Velo ishte një zë i fortë dhe dëshmitar okular që dëshmoi kundër tyre gjersa iku nga kjo botë. Ai ishte ndër ata njerëz të veçantë që nuk u dorëzua kurrë dhe nuk pranoi të bashkëpunonte me regjimin dhe as me pasardhësit e tyre.
Maks Velo luftoi dhe denoncoi sa mundi trashëgiminë komuniste, këtë mallkim 30 vjeçar në kapilarët e shtetit të brishtë post-komunist. Xhelatët ndjehen më të çliruar, ndërsa, të përsekutuarit e regjimit komunist vazhdojnë edhe sot të jenë pa trajtimin, respektin dhe dinjitetin për qëndresën, vuajtjet dhe jetët e humbura padrejtësisht në diktaturën komuniste.
Maksi u ndëshkua dhe u dënua nga regjimi pse tha të vërtetën, i cili u konsiderua rebel i partisë. Ai shte rebel i lindur. Nana parti donte veç njerëz të bindur e servilë, të pa dinjitet e identitet por Maks Velo nuk ishte i atillë. Ndaj dhe Maksi e pagoi shtrenjtë dhe u dënua si liberal në një sistem asfiksues ku edhe të drejtën për oksigjen duhej t’a merrje te Partia shtet. Po ashtu Maks Velo ishte një arkitekt e piktor mendjendritur dhe me ngjyra në zymtësinë e territ politik të elitave grabitqare të betonit që ndërrojnë postet tash 30 vjet. Në komunizëm, Maks Velon e rrahën, e torturuan, e zhveshën nga gjithçka, i morën çdo gjë që ai kishte, por shpirti i tij luftarak për liri mbijetoi, edhe pse e pagoi me kosto të lartë. Ai u tradhtua dhe u mohua si profetët në Bibël. Se diktatura për ta besuar dëshminë e bashkëpunëtorit të sigurimit, syrin vigjilent dhe revolucionar të Partisë e gjente sa më afër objektit në survejim.
Maks Velo ishte një mendje estetike, në kaosin e mëndje-betonit të parisë drejtuese të menaxhimit dhe administrimit të kryeqytetit dhe qëndrave urbane në Shqipëri.
Maks Velo ishte një zë kritik dhe i fortë përballë tufës unike të lëpirjes ndaj pushtetit. Tragjizmin e një jete të humbur por me dinjitet e integritet njerëzor Maks Velo e përmbyll me sentencën e dorëzimit të “Klubi i Karavastasë”: “Idealistët e ndershëm nuk duhen, janë të vetmit që dalin të humbur”. Gjatë diktaturës, Maks Velo pabesisht humbi shumë, si kohën, rininë, dashurinë, karrierën e shumë të tjera nga jeta, por ai, ia arriti qëllimit, fitoi shpirtin, idealet dhe lirinë prej rebeli.

Të qoftë dheu i lehtë, Maks Velo!